Charlie Chaplin’in Modern Zamanlar Filmi Üzerine

Charlie Chaplin’in Modern Zamanlar Filmi Üzerine

Charlie Chaplin’in Modern Zamanlar veya ülkemizde gösterime girdiği diğer adıyla Asri Zamanlar filmi sinema tarihi açısından önemli kilometre taşları arasında gösterilmektedir. Chaplin’in filmin yapımcısı, senaryo yazarı, yönetmeni ve aynı zamanda başrol oyuncusu olduğu bu özel filme gelin yakından bakalım.

Modern Zamanlar filminde, Büyük Buhran dönemini beyaz perdeye aktarırken içerisinde pek çok mesaj ve eleştiri barındırdığını görüyoruz. Ekonomik sıkıntılar, sanayide artan makineleşme, modern toplumun toplumun bir çarkın dişlisi gibi sürekli aynı şekilde hareket etmesi başta olmak üzere pek çok konu filmin içerisinde esprili ama bir o kadar da dramatik bir şekilde aktarılmış. Filmin çekildiği tarihlerde sinemada ses teknolojisi kullanılabiliyor olsa da Chaplin’in duyguları ve fikirleri bu şekilde anlatma tercihi dolayısıyla filmin tamamına yakını sessizdir. Bu filmin bir diğer özelliği ise Charlie Chaplin‘in ilk kez 1914 yılında yarattığı Küçük serseri (Şarlo) tiplemesine dayanan son filmdir. Yazıya geçmeden belirtmek gerekir ki fazlaca “Spoiler” içermektedir!

Okurken Dinlemek İsteyebilirsin: Hit the Road Jack · Ray Charles

 

Modern Zamanlar Filmindeki Sahneler Bize Ne Anlatıyor?

Filmin ilk sahnesinde bizleri bir saat karşılıyor 20 Yüzyılın önemli olgularından birisi olan modernleşme, saat imgesi üzerinden anlatılmak istenmiş. Üretimde ve toplumsal yapıda meydana gelen dönüşüm zamanı yakalamak ve sürekli bir yerlere yetişme duygusu üzerinden ifade edilmiş. Yine modernliğin getirdiği tek tipleşme ve beraber aynı yöne hareket etme eğilimlerinin “sürü” şeklinde hareket etme olarak betimlendiğini görüyoruz.

Filmin fabrikada geçen sahnelerine baktığımızda, dikkatimi çeken şeylerin başında makinaların oldukça detaylı ve devasa şekilde tasvir edilmiş olması geliyor. Bu büyük çark ve döngü içerisinde insanın ne kadar küçük bir detay diye düşünmeden edemiyorsunuz. Şirketin Başkanı yani (President), filmin ilk sahnesinde gazete okuyup, yapboz yapacak kadar boş zamana sahip birisi olarak gösteriliyor. Aslında işçi/personel için zaman az ve değerli iken, yönetenler için bu durumun söz konusu olmadığı mesajı veriliyor.

Şarlo’nun tuvalete gittiği sırada, Orwell’ın 1984 kitabındaki Büyük Birader tasviri gibi bir anda ekranda beliren başkan, personelin bir dakika bile dinlenmesine fırsat vermiyor, ensesinde nefesini hissettiriyor Bu bakımdan filmin yer yer de olsa distopik bir havası olduğunu da söyleyebiliriz.

Uzay : Coğrafi Keşifleri Yeniden Kaçırmanın Bedeli Ağır Olur!

Yönetim Bilimi ve Toplum Bilim Açısından Modern Zamanlar Filmi

Filmde, ısrarla üzerinde durulan konulardan birisi de üretim bandındaki sürekli artan hıza yetişme kaygısı ve herkesin tek bir işi yapması Burada  «yönetim kuramları» açısından bir değerlendirme yapmak istersek, klasik yönetim teorisinin savunduğu her içsi tek bir işte uzmanlaşmalı ve çalışmalı (bkz: Weber) tezinin yansımasını görüyoruz. Şarlo’nun sürekli vida sıkması, mizahi bir dille tasvir edilirken  iş bitse bile vida sıkmaya devam ettiği sahnelerde işin etkisinden çıkamadığı gösterilmektedir. Yani üretim banındaki robota benzeyen hareketler yaparak «makine insan kavramına» güzel bir gönderme yapmaktadır.

Filmde metaforik anlatımlı eleştirilerden nasibini alanlar arasında « Fordist Üretim» ve «Verimlilik» de yer almaktadır. Fordist üretimin devasa bantları arasında sıralanan insanlar zamanla kendine yabancılaşan, yemek yeme fırsatı bile bulmakta zorlanan kişilere dönüşmektedir. Özellikle klasik yönetim kuramlarının etkisiyle işçilerin verimli çalışması ve sadece işlerine odaklanması amacıyla fabrikaya getirilen yemek yedirme robotu üzerinden anlatılmış Aslında pek çok sahnesinde gülümsetse de güldürürken düşündürme kaygısı gütmesi de bu yapımın kült filmler arasında gösterilmesinin ne kadar haklı olduğunu gösteriyor.

 

Son Verirken

Şarlo’nun en büyük hayali bir ev satın almak ve mağazadan sevdiği kadına dilediği kıyafeti alabilme imkanına sahip olmaktır. Ancak filmin ortaya koyduğu gerçeklikte yıkık dökük bir evde yaşamak zorundadır. Ona hayalindeki imkanları sunabilmesi için işe geri dönmesi gerekmektedir. Yani Modern Zamanlar insanların hayallerini gerçekleştirme isteğinden beslenmekte, bu sayede onları zor şartlarda çalıştıra bilmektedir. Ancak ne kadar denerse denesin Şarlo modern zamanlara ayak uyduramamaktadır. Bu düzenden kurtulmanın tek yolunun sevdiği kadını alıp gitmek olduğunu anlamıştır.

 

Künye

Modern Zamanlar (Modern Times)

Yapımcı ve Yönetmen
Charlie Chaplin

Yapım
yılı 1936 ABD

Oyuncular
Charles
Chaplin Şarlo
Paulette
Goddard Kimsesiz sokak çocuğu
Henry
Bergman Kafe sahibi
Tiny
Sandford Koca Bill
Chester
Conklin Tamirci
Hank
Mann Soyguncu

Bu Yazıyı Paylaş
Erdem Güç

Erdem Güç

Kurucu & Genel Yayın Yönetmeni // Kamu Yönetimi (PhD)