Görünmeyen Yas
Herkese merhaba .. Bugün okuduğum bir kitabın bende uyandırdığı farkındalıkla başlamak istiyorum. Okudunuz mu bilmiyorum, Albert Camus’nün Yabancı romanını.
Yabancı ‘da Meursault karakteri, annesinin cenazesinde gözyaşı dökmemişti, hatta cenaze sonrası orada bulunan kapıcı ile kahve içmişti. Bu kitabın başlarında garipsediğim bir durumdu aslında. Sayfalar ilerledikçe bu karakterin aslında yaşamındaki her şeye kayıtsız kaldığını ve yaşadığı olaylarla derinleşemediğini fark ettim. Sonlara doğru yaklaştıkça da Meursault bir cinayet işliyor ve orada aslında o anda annesinin ölümüne veremediği bir tepkiyi veriyordu bence.
Dava süreci başladığında duruşma salonunda ayıplanıyordu ve yargılanıyordu. Lakin yargılanması, annesinin cenazesinde bulunan bir tanığın verdiği ifade nedeniyle oluyordu. Çünkü o gün cenazede gözyaşı dökmemişti ve bir şey olmamış gibi kahvesini içmişti. Tanık da bunu ilerleyen dönemde Meursault’nun yaptığı cinayeti pekiştiren bir detay olarak anlatıyordu. Bence burası önemli; çünkü Meursault’nun işlediği cinayetten öte, geçmişte veremediği tepkisi salonda yankı bulan bir şeye dönüşüyordu.
Neden peki? Sadece ortalamanın verdiği tepkileri göstermediği için mi?
Şu an bir katili savunuyor değilim, yanlış anlaşılmasın .. Lakin bazen biz de kendimiz gibi olmayanı dışlama eğiliminde olmuyor muyuz?
Şimdi esas konuya bağlamak istiyorum durumu. Her yasın karşılığı var mıdır? Herkes herkesin yasını anlayabilir mi?
Bazen gerçek bir can kaybı, bazen bir olayın insanda yarattığı soyut bir kayıp bile yas etkisi yaratabilir. Bunlar çok göreceli olmasına rağmen verdiğimiz tepkilerin birbirinden farklı olmasını neden anlayamıyoruz ve hemen yargılıyoruz? Mesela yas denince neden herkesin aklına ilk önce gözyaşı geliyor? Yaşamda üzüntünün ya da acının görünmeyen bir yüzü olduğu gerçek ama söz konusu empati kurmaya gelince burayı atlıyoruz belki de.
Judith Butler, Kırılgan Hayat adlı eserinde toplumun hangi yasların “kabul edilebilir” veya “makbul” olduğunu belirlediğini savunur. Butler’a göre toplumlar bilinçli ya da bilinç dışı olarak yas tutabilirlik hiyerarşisi oluşturur. Eğer birinin yası toplumsal kalıplara, normlara veya siyasi beklentilere uymuyorsa, o kişinin acısı yok sayılır veya yargılanır, der.
“Yas kişiseldir; dışarıdan müdahale edilmemelidir”
Sigmund Freud, “Yas kişiseldir; dışarıdan müdahale edilmemelidir” der. Ünlü makalesi Yas ve Melankoli‘de yasın doğasını inceler ve yasın son derece ağır, zaman alan ve içsel bir “zihinsel emek” olduğunu belirtir. Yas tutan birine “Artık toparlan, böyle tepki verme” demek, bu doğal ruhsal mekanizmayı bozar. Freud, yasın bir hastalık olmadığını ve dışarıdan müdahale edilmesinin veya yargılanmasının patolojik sonuçlar doğuracağını söyler.
İşte yaşamda çoğu olayı kendi bakış açımızla algılamaya alışkınızdır ve de ona göre hüküm veririz. Buradan hareketle herkesin yasının görünmeyen bir yüzü olduğunu hatırlamak daha gerçekçi ve de empatik bir tutum olacaktır.
