Kağıdı İcat Eden Adam: Cai Lun

Cai Lun, tarihte, bugün bilinen tarzdaki ilk kâğıdı yapan insan. M.S 105 yılında yaşadığı tahmin edilen Cai Lun hakkında pek fazla bilgi bulunmamaktadır. Kağıdı icat eden kişi olmasına karşın, Uzak Doğu dışında pek fazla bilinen bir kişi değildir. Oysa insanlık tarihinin kilometre taşlarından birisi yazmak ise bir diğeri de yazılan bu yazıları günümüze kadar taşıyan kağıdın icat edilmesidir.

Cai Lun hakkında bulunan az sayıda yazılı kaynaktan edinilen bilgiler incelendiğinde, Çin İmparatorluğunda görevli bir memur olduğu ve imparator Ho Ti’ye örnek kağıtlar sunduğu görülmektedir. Yaptığı hizmetler imparator tarafından takdir edilmiş ve maddi olarak ödüllendirilmiştir. Ancak sonraki dönemlerde bir takım saray entrikalarına karıştığı tespit edilmiş ve gözden düşmüştür. Bu durumu hazmedemediği için en iyi giysilerini giydikten sonra, zehir içerek intihar ettiği söylenmektedir.

2.yy’dan itibaren kağıt kullanımı Çin’de giderek yaygınlaşmaya başlamıştır. Devam eden süreçte, kağıt ihraç etmeye başlamış ve kağıdın üretim tekniğini sır olarak saklamıştır. Ancak zaman içerisinde tüccarlar ve esir düşen kişiler aracılığıyla kağıt üretim tekniği sır olmaktan çıkarılmıştır. İlk etapta Semerkand ve Bağdat’ta üretilen kağıt daha sonra Araplar aracılığıyla Avrupa kıtasında da yayılmaya başlamıştır. 

Kağıt bulunmadan önce kitaplar parşömen ya da tirşe üzerine yazılırdı. Bu malzemeler kağıt ile kıyaslandığında oldukça pahalı ve zahmetli ürünlerdir. Ancak kağıdın bulunmasının ardından kitap maliyetlerinin düşürülmesi ile birlikte bilgi dolaşımı oldukça kolay ve ucuz hale gelmiştir. 

Kağıdın icadının ardından, Çin’deki refah düzeyi önemli ölçüde artış göstermiştir. Nitekim Marco Polo’nun hatıralarının yer aldığı kayıtlarda, Çin’deki refah seviyesini 13.yy Avrupa’sından daha ileride olduğuna dair görüşleri yer almaktadır. Ancak bu durum Avrupa’nın bilim ve sanatta gösterdiği ilerlemeler ve siyasi birliklerin sağlanmasının ardından değişmiştir. 

Sonuç olarak, Cai Lun’un kağıdı bulmasının ardından dünya üzerindeki bilgi akışı ve kayıtlar daha kolay ve ucuz hale gelmiştir. Günümüzde pek çok yazılı doküman alanda dijital ortama taşınmış olsa da basılı kitap ve yazılı belge alışkanlığımız uzun bir süre daha devam edecek gibi gözüküyor. Bu yüzden pek çoğumuzun ismini dahi bilmediği Cai Lun hepimizin takdirini fazlasıyla hak ediyor.